Minggu, 30 April 2023

KUMPULAN UMPAMA & UMPASA ADAT BATAK TOBA

Posted by Mandok Hata Batak on April 30, 2023 with No comments


Umpama / Umpasa Dalam Rangka Melamar

1) Bulu namatoras denggan ma i bahenon hite; 

Angka naposo naung matoras, Denggan ma i mardongan saripe.

2) Niluluan tandok hape dapot parindahanan; 

Tuk do nian pamangan mandok, Alai dang tuk sijamaon ni tangan.


Umpama / Umpasa Dalam Rangka Penyerahan Makanan Adat

 1) Bagot namarhalto niagatan di robean; 

Horas ma hamu na manganton, Tu gandana ma dihami namangalean.

2) Otik sibutong-butong godang si pirni tondi;

Otik sosadia sipanganon on asa pamurnas mai tu daging saudara tu bohi  sipalomak imbulu sipaneang holi-holi.

3) Sititi ma sihompa golang-golang pangarahutna; 

Otik so sadia sipanganon na hupatupa hami, sai godang ma pinasuna.

4) Bulung ni dapdap langkop;

Ba ima na adong i ma ta parhajop.


Umpama / Umpasa Dalam Rangka Pembukaan Dialog Adat

1) Tangando botohon ujungna jari-jari;

Jongjongdo ahu nuaeng dison parjolo ma marsantabi. 

2) Sai jolo ninangnang do asa dinungnung; 

Sai jolo pinangan do asa sinungkun.

3) Sinuan bulu sibahen na las;

Sinuan partuturan sibahen na horas.

4) Tep-tep do mula ni gondang serser do mula tortor sise mula ni uhum sungkun mula ni hata; 

Sipanganon naung pinasahat mu Amangboru, Dia ma laklakna dia unok na dia hatana dia nidokna tangkasma dipaboa Amangboru.

5) Danggurma danggur barat toho tu toru ni singkoru; 

Hata ni sipanganon na binoan mu, Tangkas ma dipaboa Amangboru.

6) Sande sige dibungkulan ni sopo;

Patuk do manise molo so tangkas binoto, Onpe na manise ma hami nuaeng tu hamu Amangboru hata ni sipanganon napinatupa munai, dihatahon Amangboru ma.

7) Omputa raja ijolo martungkot siala gundi;  

Angka nadenggan napinukka ni opputta naparjolo, si ihuthonon ni hita suddut nadipudi.

8) Baris-baris ni Gaja dirura pangaloan; 

Molo marsuru Raja dae do so oloan, Ai molo nioloan roma pangomoan molo so nioloan ro do hamagoan. 

9) Dangka ni bulu duri jait masijaotan; 

Diharoro ni hamu Amangboru nami, Aha ma nanaeng taringotan.


Umpama / Umpasa Ketika Membicarakan Mas Kawin / Sinamot

1) Amporik marlipik onggang marbabang;

Gabe do parsinamot na otik, Laos gabe do nang parsinamot na godang.

2) Barita ni lampedang mardangka bulang bira;

Hamoraon ni hamu Amangboru nami tarbarita do ro didia.

 3) Tangkas uju purba tangkasan ma uju angkola, Tangkas hita maduma tangkasanma nang mamora;

Hata ni sipanganon masak i, Tangkas ma dipaboa Amangboru.

4) Pitu lili nami paualu jugian nami; 

Ulido nipi nami, ai gohan muna ma antong hajut nami.

5) Aek godang aek laut;

Dos ni roha do sibahen nasaut.

6) Habang siruba-ruba songgop di bona ni assosoit; 

Ianggo tu hula-hula tung tongka do mangholit.

7) Lata pe nalata duhut-duhut do sibutbuton; 

Hatape na hata, pandohan ni suhut do sitiopon.

8) Inganan ni puli dihauma silenggam, Marangkup do nauli mardongan do nadenggan; 

Angkup ni parhorasan i Amangboru, Dia laklakna dia unokna dia ma hatana dia nidokna tangkas ma dihatahon Amangboru.

9) Bulung siala tu bulung ni pirdot, Bulung ni motung mardua rupa;

Angka naung hinata sude ma hita marningot, sai unang adong hita na lupa.

10) Nunga jumpang tali aksa ihot ni ogung oloan; 

Nunga simpul sude angka naung hinata, Ai denggan do hita masipaolo-oloan. 

11) Napuran sirara uruk peak dipinggan pasu; 

Hupasahat hami tu hamu ulos on, Debata do ianggo namamasu-masu.



Umpama / Umpasa Untuk Pengantin / Natarpasu-pasu

1) Diginjang ma arirang ditoru panggonggonan; 

Ari mu ma naso jadi sirang, Tondi mu tontong ma masigonggoman.

2) Binsar matani ari poltak mata ni bulan; 

Tubuan boru ma hamu namalo mansari, Tubuan anak na gabe Raja panungkunan.

3) Pege sangkarimpang tu ansimun si sada holbung;

Rap mangangkat ma hamu tu ginjang, Rap manimbung antong tu toru.

4) Bintang na rumiris tu ombun na sumorop, Anak pe antong dihamu riris, boru pe torop.

5) Ansimun panorusi gundur ma pangalambohi, Songon miak-miak ni hata dituturi didampoli; 

Asa tubuan anakma hamu angka na marsahala dohot boru angka nauli.

6) Eme sitamba tuama parlinggoman ni si borok; 

Tuhanta Debata na martua, luhut ma hita diparorot.

7) Tinaba hau toras bahen tiang di balian;

Naburju marnatoras sai dapotan pasu-pasu do i dapotan parsaulian.

8) Ansimun ma panorusi hundur ma pangalambohi, Songon miak-miak ni hata dituturi didampoli; 

Tuat ma diabaramu hasahatan ni pasu-pasu anak naolo tujolo naolo ihuton.

Na boi mambahen marsada / sipadao parguluton, Sahata ma hamu tu dolok sahata tu toruan.

9) Rimbur ni pangkat tu rimbur ni hotang; 

Tudia pe hamu mangalangka, Disima hamu dapotan parsaulian dapotan pansamotan.

10) Balintang ma pagabe tumundalhon sitadoan; 

Arimu ma gabe molo masi paolo-oloan.


Umpama / Umpasa Memberi Ulos Kepada Paranak (Ulos Pansamot – Pambaribai – Todoan – dan lain-lain)

1) Mangordang ma di tano tur manerak di hauma saba;

Mangasi ma antong amanta Debata, Dipatorop ma na toropi, mangarerak ma anak si sada-sada.

2) Marmutik ma lasiak dompak mata ni ari; 

Malo ma ho lae, ito manganju parumaenmi, Di arian nang di bot niari.

3) Ramba naposo na so tubuan lata;

Halak naposo dope parumaen mi lae ito, Na so malo agia aha.

4) Andor hadukka baen togu-togu ni lombu, Andor hatiti baen togu-togu ni horbo;

Penggeng ma hamu saur matua dihaliangi pahompu, Sahat tu na marnini sahat tu na marnono.

5) Sahat-sahat ni solu sahat ma tu bontean; 

Leleng ma hamu mangolu, Sahat tu parhorasan sahat tu panggabean.

6) Sahat-sahat ni solu sahat ma tu Tigaras;

Leleng ma hamu mangolu gabe jala horas-horas.

7) Binanga ni sihombing binongkak di Tarabunga, tusanggar ma amporik tu lubang ma satua;

Asa sinur ma na pinahan gabe na ni ula, Horas pardalan-dalan mangomo partiga-tiga.

8) Mangerbang bunga-bunga di na buha siang ari; 

Horas ma hamu na marsabutuha, Lam tu gabe na ma antong angka na marhaha maranggi.

9) Tubu simartolu didolok panamparan, Penggeng ma (lae, ito) sahat tu na saur matua, Dihaliangi angka pomparan.


Umpama / Umpasa Ucapan Terima Kasih (Pangampu)

1) Aek marjullak-jullak, marjullak-jullak sian batu, Jullak-jullak na i pamasukon ma tu tabu-tabu; 

Hata pasu-pasu sian hamu hula-hula nami, Ampuon nami ma i martonga ni jabu.

2) Sahat-sahat ni solu, sahat ma tu bontean; 

Leleng ma antong hita mangolu, Sahat tu parhorasan sahat tu panggabean.

3) Naung sampulu pitu ma jumadi sampulu ualu; 

Hata pasu-pasu sian hamu hula-hula nami, boanon nami mai martonga jabu. 

4) Doding ni dodingkon, doding ni mandalasena; 

Pasu-pasu pinasahat munai, Sai unang ma muba sai unang sesa.

5) Tuat si puti nangkok sideak; 

Ia i na uli ima ta pareak.


Umpama / Umpasa Dalam Suasana Duka Cita

1) Bagot namadungdung tu pilo-pilo namarajar;

Salpu ma antong sian hamu na lungun, sai roma najagar.

2) Tombak ni Simalungun parsobanan ni Simamora;

Salpu ma angka lungun sian hamu, sai roma silas ni roha.

3) Tubu hau parira didolok Simangonding; 

Tung boha pe tua ni ama dohot ina, Tongtong do lungun roha molo dung monding.

4) Ramba ni ni Sipoholon marduhut duhut sitata; 

Tung boha pe borat ni Sitaonon, Tongtong do ingkon pujion Tuhanta Debata.

5) Hotang binebe andor pinulos-pulos;

Unang mandele ai godang do tudos-tudos.

6) Napuran tano-tano tu sarindan ni Pinasa;

Anggo badan i mulak ma gabe tano, Jala tondi i mulak ma tu nampunasa.

7) Timbo tiang ni rumah timboan do tiang sopo; 

Nungnga tung ganjang umur ni natua-tuaon, Sai lobi ganjang ma umur ni naumposo.

8) Tinapu bulung siarum bahen uram ni pora-pora; 

Nahansit i tibu ma malum sai ro ma silas ni roha.

9) Eme sitamba tua parlinggoman ni Siborok;

Ompunta Debata na martua, Luhutna ma antong hita diparorot.

10) Banuarea godang hatubuan ni tumbur tua; 

Angka na metmet tibu ma imbur-imbur magodang, Angka natua-tua anggiatma saur matua.

11) Adong aek boluson molo lao tu Sibolga; 

Nadokdoki gabe neang do i parsanon, Molo adong dos ni roha.

12) Songon lote andolok na masi jou-jouon; 

Molo adong na huranglobi di hamu, Denggan ma hamu masianju-anjuan, 

Molo adong na gale ditonga-tonga mu Denggan ma hamu masi urupan.

13) Habang pidong rande songgop di appapaluan; 

Manang ise naeng gabe jala mamora, Dioloi ma partaluan.

14) Sanggirgir ma ditobing silantom di tapian;

Manang didia pe hamu pomparan ni natua-tua naung laon maringanan, Disi ma hamu gabe horas huhut dapotan parsaulian. 


Kamis, 20 April 2023

UMPASA DI TINGKI TINGKIR TANGGA & PODA PASU

Posted by Mandok Hata Batak on April 20, 2023 with No comments

 ANGKA UMPASA DI TINGKI TINGKIR TANGGA

 Sian parboru:

1) Tubu ma singkoru di toru ni tandiang; 

Asa denggan na martondong ingkon masitopot-topotan do songon pidong liang. 

Lam denggan ma ngolu-ngolu jala mokmohan na marniang.

2) Sinuan lata ni sabi di ladang ni Sitapongan; 

Doshon sataon do sadari molo so niida na hinaholongan.

3) Tubu hau ingol di tombak ni Simalungun; 

Ala hami nunga masihol, ba ro hami marubat lungun.

4) Naeng huhut berengon nami:

Sitolmok do i ulaning, manang na pusuk ni tandiang;

Mokmok do hela dohot borunami, manang na naung marniang.

5) Alai nunga las rohanami ai:

Inggir-inggir do hape parasaran ni satua;

Tung hipas do nasida hape, jala soada mahua.


UMPASA HATA PODA DOHOT PASU-PASU SIAN PARBORU TU HELA DOHOT BORUNA

 1) Parasaran ni misang tombak ni Panggabean; 

Sai masiamin-aminan ma hamu songon lampak ni pisang, 

Sai masitungkol-tungkolan songon suhat di robean.

2) Aek sihoru-horu di toru ni dolok Martimbang; 

Rap manimbung ma hamu ia to toru, rap mangangkat ia tu ginjang.

3) Napuran ni Lumbanjulu tu gambir ni Pahae; 

Rap mangalangka ma hamu ia tu julu, rap mangambe ia tu jae.

4) Tu ho boru hasian dohononhu ma:

Molo ogung na mabola, pintor dipaboa do luhana;

Molo parumaen na marroha pintor dibuat do roha ni simatuana.

5) Sibigo ambora rara huling-hulingna;

Gabe uli do parrupa na roa, asal ma sai lambok pangkulingna.


Selasa, 04 April 2023

Ragam Ni Umpama & Umpasa

Posted by Mandok Hata Batak on April 04, 2023 with No comments
 1) Na mangonai tu guna ni adat dohot uhumna:
    a) Sinuan bulu, sibahen na las,
    Sinuat adat dohot uhum, sibahen na horas.

2) Namangonai tu kewajiban menuruti adat: 
    a) Ompu Raja di jolo martungkot sialagundi,
    Angka na uli tinonahon ni angka ompunta parjolo, siihuthonon ni hita na di pudi.

3) Namangonai tu kepatuhan taradop raja dohot pasangap hula-hula:
    
a) Barisbaris ni gaja di rura Pangaloan,
    Molo marsuru raja dae do so oloan.

    b) Di jolo raja sipareahan,
    Di pudi sipaimaon.

4) Namangonai tu janji (padan):
    a) Habang ambaroba, paihut-ihut rura, 
    Padan naung nidok, ndang jadi muba-uba.

5) Namangonai tu arta tean-teanan:
    a) Niarit tarugi pora-pora,
    Molo tinean uli, Ingkon teanon do dohot gora.

6) Namangonai tu singir dohot utang:
    a) Jolo binarbar do sumban, asa binarbar pandingdingan, 
    Jolo ginarar do utang, asa tinunggu parsingiran.

    b) Molo mauas haluang, laho ma tu dangir-dangir,
    Molo nunga di udean parutang, ndang margogo be parsingir.

7) Namangonai tu pardongan saripeon:
    a) Butar-butar mataktak, butar-butar maningkii,
    Molo mate hahana, anggina ma maningkii.

    b) Ndang boi dua pungga saihot 
    (Lapatanna: Ndang boi olion ni dua baoa na saama saina boru na saama saina).

    c) Ansuan sisada-sada, pago di panguaan,
    Sisamudar sisamarga, tongka masibuatan.

    d) Sidangka ni arirang, 
    Na so tupa sirang.

8) Namangonai tu parmusuon:
    a) Ndang boi bingkas bodil so jolo sampak aek (Lapatanna: so jolo adong ala).

    b) Pisang na marsantung ndang tabaon (Lapatanna: Jolma na marsomba jala menyerah ndang boi 
    bunuon. Laos songon i do nang boru-boru nadenggan pamatangna, ndang boi uhumon).


9) Manontuhon uhum:
    a) Panggu maniktihi, hudali mangula saba: 
    Molo baoa do na magigi (di niolina), ba simago-mago ugasanna.

    b) Sidangka sidangkua, tu dangka ni singgolom, 
    Na sada gabe dua na tolu gabe onom, utang ni sipahilolong. 

    c) Sineat ni raut, gambiri tata daonna. 
    Lapatanna: Molo adong halak menghina donganna jala dipangido rohana naeng mar- dame, ingkon maneat pinahan lobu do ibana panganon ni na hona hina i rap dohot raja dohot dongan sahuta.


    d) Pat ni lote tu pat ni satua;
    Sai mago do pangose, mamora na niuba.
    
    e) Na tartolon jabu, anak ni manuk daonna. 


    f) Molo ro tuhas, gana ma daonna.
    Hinurpas batu, sinigat oma;


10) Mangalehon poda:

a) Molo litok aek di toruan, tingkiron ma tu julu. 

b) Unang songon taganing marguru tu anakna. 

c) Tiniptip sanggar bahen huru-huruan; 
    Jolo sinungkun marga, asa binoto partuturan. 

d) Pantun do hangoluan, tois hamagoan. 

e) Hotang binebe-bebe, hotang pinulos-pulos,    
    Nahombar pinahombar, na tudos pinatudos.
    
f) Tangan do botohon, ujungna jari-jari;
    Bangko ni hata do dohonon, asal jumolo marsantabi. 

g) Ndang tarunsat tanduk sian horbo.

h) Birong pe parsisiraan di jabu do ingananna;   
    Bontar pe anak ni hambing, di bara do ingananna.

i) Eme na masak digagat ursa;  
    Ba i na masa, molo denggan, ba i ma niula.
  
j) Suak-suak ni porda, angar-angar ni sarune;
    Ingot ma ho di poda doshon sisolhot do tamue.

k) Gakgak halimponan, unduk dapotan.

l) Unang songon tortor ni Nansengkang;
  asa haru sangkang, rais hae-haena.

m) Unang binahen ale-ale tu na potpot togu-togu tu na bagas. 
  Lapatanna: unang songon na mangurupi hape mangarugihon. 

n) Unang halak-halahi lombang, hotor-hotori na niulang. 
  Lapatanna: mangkalojahon na so marguna.

o) Ndang jadi pos roha marhalang ulu saganon. 
  Lapatanna: membiarkan yang berbahaya.

p) Marbagai di na otik, mardua di na godang.

q) Ndang tarpaninggalahan bara tarparulos sangkotan. 
  Lapatanna: ndang tarpangasahon be hamoraon na adong hian hape ndang adong be.

r) Ndang tarungkit batang batu, tarharhari puduan mate. 
  Lapatanna: ndang tarula na so "mungkin".